Türkiye’de hukuk sisteminin hızlandırılması ve mahkemelerin iş yükünün azaltılması amacıyla hayata geçirilen “Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk” müessesesi, her geçen yıl kapsamını genişletmektedir. Birçok uyuşmazlık türünde dava açmadan önce arabulucuya gitmek, kanunen bir tercih değil, bir “dava şartı” haline getirilmiştir.
Peki, güncel mevzuat uyarınca arabuluculuk hangi davalarda zorunlu? Bu yazımızda, hak kaybına uğramamanız için dava şartı olan arabuluculuk kapsamındaki uyuşmazlıkları detaylandıracağız.
Arabuluculuk Nedir ve Neden Zorunludur?
Arabuluculuk, tarafların arasındaki uyuşmazlığı, tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin (arabulucu) desteğiyle, mahkemeye gitmeden çözüme kavuşturdukları bir alternatif çözüm yöntemidir.
Bir davanın “arabuluculuk zorunlu” kapsamında olması, o dava açılmadan önce arabuluculuk bürosuna başvurulmuş olmasının dava şartı olduğu anlamına gelir. Eğer arabulucuya başvurulmadan doğrudan dava açılırsa, mahkeme davayı usulden (dava şartı yokluğu nedeniyle) reddeder.
İş Hukuku Kapsamındaki Zorunlu Arabuluculuk
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca, işçi ve işveren arasındaki belirli uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunludur.
Kapsama Giren Talepler:
- Tazminat Talepleri: Kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı vb.
- Ücret Alacakları: Fazla mesai ücreti, yıllık izin ücreti, hafta tatili alacağı, UBGT (ulusal bayram ve genel tatil) alacakları.
- İşe İade Davaları: İş sözleşmesi feshedilen işçinin işe iade talebiyle açacağı davalar öncesinde arabuluculuk zorunludur.
Not: İş kazası veya meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ile bunlarla ilgili tespit, itiraz ve rücu davalarında arabuluculuk zorunlu değildir.
Ticari Davalarda Zorunlu Arabuluculuk
Türk Ticaret Kanunu’nun 5/A maddesi uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepli ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır.
Kapsama Giren Durumlar:
- Ticari işletmeler arasındaki her türlü alacak verecek uyuşmazlıkları.
- Kıymetli evraktan (çek, senet, poliçe) kaynaklanan alacak davaları.
- Fikri mülkiyet hukukundan kaynaklanan tazminat talepleri.
- Bankacılık ve sigorta hukukuna ilişkin parasal talepler.
Tüketici Mahkemelerinde Zorunlu Arabuluculuk
Tüketici koruma kanunu kapsamında, Tüketici Mahkemelerinde görülen uyuşmazlıklarda (belirli istisnalar hariç) arabuluculuk zorunludur.
Kapsama Giren Durumlar:
- Konut ve tatil amaçlı taşınmaz satış sözleşmeleri.
- Bankacılık kredileri ve kredi kartı sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar.
- Ayıplı mal veya hizmetten kaynaklanan tazminat veya bedel iadesi talepleri.
Önemli İstisna: Tüketici Hakem Heyetlerinin görev sınırları içinde kalan (her yıl güncellenen parasal limitlerin altındaki) uyuşmazlıklar için arabuluculuk zorunlu değildir.
Kira Uyuşmazlıklarında Zorunlu Arabuluculuk (Yeni Düzenleme)
01 Eylül 2023 tarihinden itibaren yürürlüğe giren düzenleme ile kira hukukuna ilişkin uyuşmazlıkların büyük bir kısmı zorunlu arabuluculuk kapsamına alınmıştır.
- Kira Tahliye Davaları: İhtiyaç nedeniyle tahliye, iki haklı ihtar veya tahliye taahhütnamesine dayalı davalar.
- Kira Tespit Davaları: Kira bedelinin artırılması veya uyarlanması talepli davalar.
- Kira Sözleşmesinden Kaynaklanan Alacaklar: Ödenmeyen kira bedelleri veya aidat alacakları.
Kat Mülkiyeti ve Komşuluk Hukukundan Doğan Davalar
Yine 2023 yılında yapılan düzenleme ile aşağıdaki alanlarda da arabuluculuk zorunlu hale gelmiştir:
- Kat Mülkiyeti Kanunu: Apartman yönetimi, ortak giderlerin (aidat) tahsili, kat malikleri kurulu kararlarının iptali gibi uyuşmazlıklar.
- Komşuluk Hukuku: Taşınmaz mülkiyetinden kaynaklanan, komşuluk hakkını ihlal eden durumlar.
- Ortaklığın Giderilmesi (İzale-i Şuyu) Davaları: Paylı mülkiyet veya elbirliği mülkiyetine konu taşınmazların/taşınırların paylaşılmasına ilişkin davalar.
Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
- Başvuru: Adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına ücretsiz olarak başvurulur.
- Atama: Sistem tarafından tarafsız bir arabulucu görevlendirilir.
- Görüşmeler: Arabulucu tarafları toplantıya davet eder. Görüşmeler gizlilik esasına dayanır.
Sonuç
- Anlaşma: Taraflar el sıkışırsa bir “Anlaşma Belgesi” imzalanır. Bu belge, mahkeme ilamı (kararı) gücündedir.
- Anlaşamama: Eğer uzlaşma sağlanamazsa arabulucu “Son Tutanak” düzenler. Bu tutanakla birlikte mahkemeye dava açılabilir.
Zorunlu Arabuluculuk
Zorunlu arabuluculuk, hukuki süreçleri hem maliyet hem de zaman açısından optimize eden bir sistemdir. Ancak, arabuluculuk masasında yapılan hatalar ciddi hak kayıplarına yol açabilir.
Eğer davanızın arabuluculuk kapsamında olup olmadığından emin değilseniz, dava açmadan önce mutlaka güncel mevzuatı kontrol etmelisiniz.
Yasal Uyarı: Bu içerik bilgilendirme amaçlı olup, hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Mevzuat değişiklikleri nedeniyle güncel kanun metinlerinin incelenmesi önerilir.
Dilekçe ihtiyaçlarınız ile ilgili 0542 571 81 99 nolu Whatsapp hattı üzerinden Has Arzuhalciye ulaşabilirsiniz.
Online dilekçe hizmetimiz ile ilgili bilgi almak için Dilekçe Yazdırmak İstiyorum sayfasını ziyaret edebilirsiniz.
